Een quickscan flora en fauna is de eerste stap om te bepalen of je plannen botsen met de soortenbescherming uit de Omgevingswet. Kort gezegd: zodra je iets doet wat schadelijk kan zijn voor beschermde soorten, moet je weten wat er zit.

De hoofdregel

De Omgevingswet verbiedt het opzettelijk doden, vangen en verstoren van beschermde soorten en het beschadigen of vernielen van hun vaste voortplantings- en rustplaatsen. "Opzettelijk" is ruimer dan het klinkt: wie sloopt of isoleert zonder te kijken, aanvaardt bewust de kans dat er iets zit, en dat geldt juridisch als voorwaardelijk opzet. Daarom doe je vooraf onderzoek.

Het woord quickscan staat niet in de wet. De verplichting volgt uit de verbodsbepalingen en uit het onderzoek dat het bevoegd gezag bij een aanvraag verlangt. In de praktijk komt het hierop neer: zodra je een ruimtelijke ingreep doet waarbij redelijkerwijs beschermde soorten aanwezig kunnen zijn, moet je met een quickscan kunnen laten zien wat er zit.

Wanneer heb je er zeker een nodig?

  • Sloop van een gebouw. Hier is vrijwel altijd een quickscan nodig. Gebouwen zijn in Nederland de belangrijkste verblijfplaats voor gebouwbewonende vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen.
  • Na-isolatie van spouwmuren. Sinds de uitspraak van de Raad van State van augustus 2023 mag dat niet zonder onderzoek door een deskundige. Sinds maart 2025 kan een eDNA-onderzoek uitsluitsel geven, en in gemeenten met een (pre-)soortenmanagementplan loopt het via de gemeente. Zie Vleermuizen en spouwmuurisolatie.
  • Dakrenovatie of gevelwerk. Denk aan gierzwaluwen onder de dakpannen en huismussen bij de dakgoot.
  • Bomen kappen of groen verwijderen. Er kunnen nesten zitten, en holtes die als vaste rust- of verblijfplaats dienen.
  • Nieuwbouw op een onbebouwd terrein. Ook een braakliggend perceel kan leefgebied zijn.
  • Watergangen dempen of vergraven. Vanwege onder meer amfibieën en vissen.

Wanneer waarschijnlijk niet?

Puur inpandige verbouwingen zonder werk aan gevel, dak of spouw vallen er meestal buiten. Hetzelfde geldt voor onderhoud dat de buitenschil niet raakt. Meestal is geen garantie. Twijfel je, dan is een quickscan veel goedkoper dan een bouwstop.

Het moment in je project

Plan de quickscan zo vroeg mogelijk. Blijkt er vervolgonderzoek nodig, dan zit je vast aan onderzoeksperiodes die soms een heel seizoen beslaan. Wie in oktober hoort dat er vleermuisonderzoek moet komen, is zomaar tot september van het jaar erop bezig.

De Wet natuurbescherming is opgegaan in de Omgevingswet. Kom je nog rapporten of offertes tegen die naar de Wnb verwijzen, dan is die tekst niet bijgewerkt.

Wat als je het overslaat?

Het bevoegd gezag kan het werk stilleggen. Bij een overtreding volgt handhaving, en een bouwstop halverwege het project kost in de praktijk veel meer dan het onderzoek vooraf. Daar komt bij dat je mogelijk alsnog een omgevingsvergunning voor een flora- en fauna-activiteit moet aanvragen, met de doorlooptijd die daarbij hoort.